قوانین بسکتبال؛ راهنمای کامل بازی، خطاها و زمین (FIBA ۲۰۲۴)
بسکتبال پنجنفره بر پایه قوانین FIBA میان دو تیم پنجنفره برگزار میشود. هدف، انداختن توپ در سبد حریف و جلوگیری از امتیازگیری اوست. این راهنما قوانین اصلی بازی، خطاهای رایج و الزامات پایه زمین و تجهیزات را برای بازیکنان و مدیران سالن توضیح میدهد.
قوانین بسکتبال در یک نگاه
- بازیکنان: پنج نفر از هر تیم داخل زمین؛ تعویض در فرصتهای مجاز بازی انجام میشود.
- زمان: چهار کوارتر ۱۰ دقیقهای با زمان مفید؛ تساوی با وقت اضافه ۵ دقیقهای شکسته میشود.
- امتیاز: پرتاب آزاد ۱، شوت دو امتیازی ۲ و شوت سه امتیازی ۳ امتیاز.
- محدودیتهای زمانی: ۲۴ ثانیه برای اقدام به شوت، ۸ ثانیه برای انتقال توپ به زمین حمله و ۳ ثانیه برای حضور مهاجم در منطقه محدودشده حریف در شرایط مقرر.
- خطاها: بازیکن پس از ثبت پنجمین خطای شخصی یا فنی باید از بازی خارج شود؛ پس از چهار خطای تیمی در یک کوارتر، تیم وارد وضعیت جریمه میشود.
زمان مسابقه و شیوه امتیازگیری چگونه است؟
در بسکتبال FIBA هر کوارتر ۱۰ دقیقه زمان مفید دارد و ساعت در توقفهای قانونی میایستد. استراحت میان دو نیمه ۱۵ دقیقه است. اگر امتیازها پس از کوارتر چهارم برابر باشند، بازی با وقتهای اضافه ۵ دقیقهای ادامه مییابد تا برنده مشخص شود.
پرتاب آزاد موفق یک امتیاز دارد. شوت موفق از داخل خط سهامتیازی دو امتیاز و شوت موفق از پشت آن سه امتیاز دارد. خود خط سهامتیازی جزو منطقه دو امتیازی است؛ اگر پای بازیکن هنگام رهاکردن توپ روی خط باشد، شوت او دو امتیازی محسوب میشود.
ابعاد زمین و سبد استاندارد
زمین رسمی بسکتبال FIBA مستطیلی به ابعاد ۲۸ در ۱۵ متر است. خط سهامتیازی در بخش قوسی با شعاع ۶٫۷۵ متر از مرکز سبد ترسیم میشود؛ شکل آن در گوشهها به خطوط مستقیم متصل میشود. لبه بالایی حلقه در ارتفاع ۳٫۰۵ متر از کف قرار دارد. برای تجهیز سالن، علاوه بر نقشه خطوط، فضای آزاد پیرامون زمین، کف مناسب، نور، صفحه و سازه سبد، ضربهگیر و ساعت مسابقه باید با سطح مسابقه تطبیق داده شوند.
تجهیزات رقابتهای سطح بالا و سالنهای آموزشی الزامهای یکسانی ندارند. پیش از خرید یا نصب، سطح کاربری و آییننامه برگزارکننده را مشخص کنید. راهنمای ایمنسازی سالن ورزشی برای بررسی محل ضربهگیرها مفید است.
قانون ۲۴ ثانیه، ۸ ثانیه و ۳ ثانیه
تیمی که کنترل توپ را به دست میآورد باید ظرف ۲۴ ثانیه برای گل اقدام کند؛ توپ باید پیش از پایان زمان شوت از دست بازیکن رها شود و به حلقه برخورد کند یا وارد سبد شود. پس از ریباند حمله در شرایط مقرر، ساعت شوت معمولاً روی ۱۴ ثانیه تنظیم میشود؛ هر توقف بازی بهمعنای شروع دوباره ۲۴ ثانیه نیست.
تیم صاحب توپ در زمین دفاعی باید ظرف ۸ ثانیه توپ را به زمین حمله برساند. بازیکن مهاجم نیز وقتی تیمش در زمین حمله کنترل توپ زنده دارد و ساعت بازی کار میکند، نباید بیش از سه ثانیه پیاپی در منطقه محدودشده حریف بماند. استثناهای این قانون، مانند خروج از منطقه یا اقدام به شوت، در متن رسمی شرح داده شدهاند.
دریبل، قدم و بازگشت به زمین دفاعی
بازیکن برای پیشروی با توپ باید دریبل کند. پس از پایان دریبل، شروع دوباره دریبل بدون از دسترفتن کنترل توپ «دوبل» است. حرکت پاها پس از گرفتن توپ باید با قواعد پای محوری و تعداد گامهای مجاز سازگار باشد؛ هر جابهجایی اضافی «تراولینگ» یا خطای قدم است. شمارش گامها به زمان بهدستآوردن کنترل توپ و وضعیت پاهای بازیکن بستگی دارد.
وقتی تیمی کنترل توپ را در زمین حمله تثبیت کرده باشد، نمیتواند برخلاف شرایط قانون، باعث بازگشت آن به زمین دفاعی خود شود و نخستین تیمی باشد که دوباره توپ را لمس میکند. این وضعیت «بازگشت توپ به زمین دفاعی» نام دارد.
خطای شخصی، خطای تیمی و پرتاب آزاد
تماس بدنی غیرمجاز مانند هلدادن، گرفتن یا برخوردی که حرکت حریف را مختل کند، میتواند خطای شخصی باشد؛ هر برخوردی الزاماً خطا نیست و داور بر پایه جایگیری و تأثیر تماس تصمیم میگیرد. بازیکنی که پنج خطا ثبت کند دیگر حق ادامه بازی ندارد و باید تعویض شود.
پس از ثبت چهار خطای تیمی در یک کوارتر، خطاهای شخصی بعدی روی بازیکنی که در حال شوت نیست معمولاً به دو پرتاب آزاد برای حریف منجر میشود؛ خطای حمله تیمِ صاحب توپ از این قاعده مستثناست. خطا روی بازیکن در حال شوت، بسته به نتیجه و محل شوت، یک، دو یا سه پرتاب آزاد در پی دارد. خطای فنی، غیروَرزشکارانه و محرومکننده احکام جداگانه دارند.
اوت، شروع بازی و تعویض
اگر توپ یا بازیکن صاحب توپ با خط مرزی یا بیرون زمین تماس پیدا کند، توپ اوت است. پرتاب اوت معمولاً به تیم مقابل سپرده میشود. بازی با جامپبال در دایره مرکزی آغاز میشود و بسیاری از موقعیتهای بعدیِ جامپبال با قاعده مالکیت متناوب و پیکان آن حل میشوند.
هر تیم در نیمه اول دو و در نیمه دوم سه تایماوت دارد؛ در هر وقت اضافه یک تایماوت به آن تعلق میگیرد. زمان هر تایماوت یک دقیقه است. تعویض و درخواست تایماوت باید در فرصت قانونی و از مسیر میز داوری انجام شود.
چکلیست مدیر سالن پیش از مسابقه
- ابعاد و خطکشی زمین، جای حلقهها و تراز نصب را با نقشه مصوب کنترل کنید.
- پایداری پایه یا سازه دیواری سبد، صفحه، حلقه، تور و پوششهای محافظ را بازبینی کنید.
- کف را از رطوبت و مانع پاک و فضای آزاد اطراف زمین را ایمن کنید.
- ساعت بازی، ساعت شوت، بوقها، تابلو امتیاز و پیکان مالکیت متناوب را امتحان کنید.
- سطح مسابقه و الزامات ویژه فدراسیون یا برگزارکننده را پیش از تجهیز نهایی تأیید کنید.
پرسشهای متداول درباره قوانین بسکتبال
هر مسابقه بسکتبال FIBA چند دقیقه است؟
۴۰ دقیقه زمان مفید در چهار کوارتر ۱۰ دقیقهای. توقفهای بازی و استراحتها باعث میشوند زمان واقعی برگزاری طولانیتر باشد.
بازیکن با چند خطا از بازی خارج میشود؟
پس از ثبت پنجمین خطای شخصی یا فنی، بازیکن باید از بازی خارج و با بازیکن دیگری جایگزین شود.
آیا قوانین NBA و بسکتبال FIBA یکساناند؟
خیر. زمان مسابقه، ابعاد زمین و برخی جزئیات داوری متفاوتاند. این مطلب درباره بسکتبال پنجنفره بر اساس قوانین FIBA است، نه NBA یا بسکتبال سهنفره.
یادداشت مقرراتی: این متن راهنمای آموزشی خلاصهشده است. در تاریخ انتشار، قوانین رسمی FIBA ۲۰۲۴ و سند تجهیزات آن مبنای لازمالاجرا هستند؛ ویرایش ۲۰۲۶ از ۱ اکتبر ۲۰۲۶ اجرا میشود. برای مسابقات داخلی، ضوابط فدراسیون و برگزارکننده را نیز بررسی کنید.
مشاهده تجهیزات بسکتبال و سالن مشاوره تجهیز سالن با آژند نوآور
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.